SAİT UĞUR’UN TÜRKÜ DERLEMELERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Author:

Number of pages: 157-180
Year-Number: 2021-2

Abstract

Anonim halk kültürü ürünlerinden biri olan türküler, halkın kendini anlattığı ve kültürünü yaşattığı, nesiller arası sürekliliğin sağlanmasında kültür aktarımının bir kolunu oluşturan, hikâyeleri, sözleri ve ezgileriyle milli kültürün yansıtılmasında büyük rol oynayan üretimlerdir. Türk kültürünün muhafazasında halk türkülerinin üretenleri ve söyleyenleri kadar derleyenleri de önemlidir. 1900’lü yıllar itibariyle ortaya çıkan Türkçülük akımı etkisiyle inşa edilmek istenen milli kimlik olgusu için folklor ürünlerinin derlenmesi düşünülmüş ve bu amaç doğrultusunda derleme faaliyetleri gerçekleştirilmiştir. Folklor çalışmalarına Cumhuriyet döneminden önce başlamış az sayıdaki araştırmacıdan biri de Sait Uğur’dur. Çalışmanın amacı; Sait Uğur’un derleme anlayışını tespit etmek ve İçel yöresinden derlediği folklor ürünleri arasında büyük yekûn teşkil eden türkülerin konuları üzerinde durularak türkülerde işlenen konuların yoğunluğunu saptamak bu yolla toplumsal belleğin biriktirdiklerini ortaya koymaktır. Çalışmanın bir diğer amacı ise folklor bağlamında çalışan bir araştırmacının yararlanabileceği halk türküleri veri tabanına katkı sağlamaktır.  Çalışmada Sait Uğur’un türkü derlemelerini yayımladığı kaynaklar belirlenmiş bu kaynaklardaki türkülerden sözü-bestesi şahsa ait olanlar ve varyantlar çıkarılmış, anonim nitelikli olanlar ezgilerinden bağımsız olarak metin merkezli bir yöntemle incelenmiştir. Konu yoğunluğunun tespit edilebildiği yüz yetmiş türkü, konu başlıkları altında değerlendirilmiş ve değerlendirme neticesinde Sait Uğur’un türkü derlemeleri içinde gurbet- ayrılık-hasret, aşk-sevda, övgü ve arzu-istek konularının, diğer konulardan daha öne çıktığı ve gurbet/ ayrılık/hasret konulu türkülerin birinci sırada yer aldığı görülmüştür. Çalışmada amatör bir derlemeci olan Sait Uğur’un, türkü derlemeleri içinde gurbet-ayrılık-hasret konulu türkülerin birinci sırada yer almasından hareketle, derlemelerin yapıldığı konar-göçer toplulukların yoğunca yaşadığı bölgelerde firâkın doğurduğu hicranın toplumu derinden etkilediği ve türkülerin şekillenmesinde büyük rol oynadığı sonucuna ulaşılmıştır.

                                             

Keywords

Abstract

Folk songs, which are one of the anonymous folk culture products, are linguistic productions that the people tell about themselves and keep their culture alive, form a branch of cultural transmission in ensuring continuity between generations, and play a major role in reflecting the national culture with their stories, words and tunes. In the preservation of Turkish culture, the compilers of folk songs are as important as those who produce and sing. The compilation of folklore products was considered for the phenomenon of national identity, which was desired to be built with the effect of the Turkism movement that emerged in the 1900s, and compilation activities were carried out in line with this purpose. One of the few researchers who started folklore studies before the Republican period is Sait Ugur. Purpose of the study; It is to determine Sait Ugur's understanding of compilation and to determine the density of the topics covered in the folk songs, by emphasizing the subjects of the folklore products that he compiled from the Içel region, and to reveal the accumulation of the social memory in this way. Another aim of the study is to contribute to the database of folk songs that a researcher working in the context of folklore can benefit from.  In the study, the sources on which Sait Ugur published his folk song compilations were determined, the songs that were written and composed by himself and their variants were extracted, and the anonymous ones were analyzed with a text-centered method, independent of their tunes.  One hundred and seventy folk songs, in which the subject density can be determined, were evaluated under the headings and as a result of the evaluation, the themes of homelessness-separation-longing, love-affection, praise and desire-wish were more prominent than other subjects in Sait Uğur's folk song compilations. It was seen that homelessness-separation-longing theme took the first place. In the study, based on the fact that the folk songs with the theme of homelessness-separation- longing rank first among the folk song compilations of an amateur compiler Sait Uğur, it was concluded that the sorrow, which was born in the regions where the nomadic communities where the compilations were made, deeply affected the society and played a major role in the shaping of the folk songs.

Keywords